مقالات_اخلاق

شش‌ دستور العمل‌ اخلاقی‌ عرفانی‌ از پیامبر اکرم‌

شش‌ دستور العمل‌ اخلاقی‌ عرفانی‌ از پیامبر اکرم‌ صلی الله علیه و آله و سلم که‌ با عقل‌ و خرد و سلوک‌ فردی‌ و اجتماعی‌ سازگار است‌ عبارت‌ است‌ از: پرهیز از دروغ‌، ورع‌ و پارسایی‌، خوف‌ از خدا، گریه‌ زیاد، حفظ‌ دین‌ و تمسک‌ به‌ سنت‌ نبوی‌.

«عن‌ معاویه بن‌ عمار، قال‌: سَمعت‌ُ ابا عبدالله‌۷ یقول‌: کان‌ فی‌ وصیّه النبّی‌۹ لعَلی‌ّ۷ ان‌ قال‌: یا علی‌ اوصیک‌ فی‌ نفسک‌ بخصال‌، فاحفظها عنّی‌، قال‌: اللّهم‌ اَعنه‌ُ.

اما الاُولی‌: فالصدق‌ُ و لا تخرجن‌ِّ من‌ فیک‌َ کذبه ابداً.

و الثانیه‌: الوَرَع‌ ولا تجتری‌ علی‌ خیانهٍ ابداً.

و الثالثه‌: الخوف‌ من‌ الله‌ عز ذکره‌ کانک‌ تراه‌.

و الرابعه‌: کثره البکاء من‌ خشیه الله‌ یبنی‌ لک‌ بکُل‌ّ دمعه اَلف‌َ بَیت‌ فی‌ الجَنّه.

و الخامسه‌: بَذلُک‌َ مالک‌ ودَمُک‌َ دوُن‌ دینک‌.

والسادسه‌: اَلاخذ بسُنّتی‌ فی‌ صلاتی‌ وصومی‌ و صدقی‌، امّا الصلاه فالخمسون‌ رکعه، و اما الصیام‌ فثلاثه ایام‌ فی‌ شهر، الخمیس‌ و الخمیس‌ فی‌ آخر، و اما الصدقه فجهدک‌ حتی‌ تقول‌ُ: قد اَسرفت‌َ و لَم‌ تَسرف‌.

و علیک‌ بصلاه اللیل‌ و علیک‌ بصلاه اللیل‌ و علیک‌ بصلاه اللیل‌. و علیک‌ بصلاه الزوال‌، و علیک‌ بصلاه الزوال‌ و علیک‌ بصلاه الزوال‌ و علیک‌ بتلاوه القرآن‌ علی‌ کل‌ حال‌ٍ و علیک‌ برفع‌ یدیک‌ فی‌ صلاتک‌ و تقلیبها، و علیک‌ بالسواک‌ عند کل‌ وضوٍ و علیک‌ بمحاسن‌ الاخلاق‌ فا رکبها ومساوی‌ الاخلاق‌ فاجتنبها، فان‌ لم‌ تفعل‌ فلا تلومن‌ّ الا نفسک‌؛

از معاویه بن‌ عمار نقل‌ است‌ که‌ گفت‌ از امام‌ صادق‌۷ شنیدم‌ در وصیت‌ پیامبر۹ به‌ علی‌۷ بود که‌ یا علی‌ تو را در مورد خودت‌ به‌ صفاتی‌ سفارش‌ می‌کنم‌ پس‌ آنها را از من‌ به‌ یاد داشته‌ باش‌ (خدایا کمکش‌ کن‌)

اول‌، راستگویی‌، مبادا و هرگز از دهانت‌ دروغی‌ خارج‌ شود.

دوم‌، ورع‌، هرگز جرأت‌ بر خیانت‌ پیدا نکن‌.

سوم‌، ترس‌ از خدا، گویا او را می‌بینی‌.

چهارم‌، گریه‌ زیاد از ترس‌ خدا که‌ در ازای‌ هر قطره‌ اشکی‌ هزار خانه‌ برایت‌ در بهشت‌ بنا می‌شود.

پنجم‌، بذل‌ ما و جان‌ در راه‌ دین‌.

ششم‌، اقتدا به‌ سنت‌ من‌ در نماز و روزه‌ و صدقه‌ام‌ اما نمازم‌ ۵۰ رکعت‌، روزه‌ام‌ سه‌ روز در ماه‌، پنج‌شنبه اول‌ و چهارشنبه وسط‌ و پنج‌شنبه‌ آخر. اما صدقه‌، پس‌ هر چه‌ می‌توانی‌ تا آنجا که‌ گمان‌ کنی‌ اسراف‌ کرده‌ای‌ در حالی‌ که‌ نکرده‌ای‌ و بر تو باد به‌ نماز شب‌ و بر تو باد… و بر تو باد… و بر تو باد به‌ نماز ظهر و بر تو باد… و بر تو باد… و بر تو باد تلاوت‌ قرآن‌ در هر حال‌ و بر تو باد به‌ بالا بردن‌ و پیش‌ رو گرفتن‌ دستانت‌ (قنوت‌) در نماز و بر تو باد به‌ مسواک‌ با هر وضو و بر تو باد به‌ آراستگی‌ اخلاقی‌ پسندیده‌ و پرهیز از اخلاق‌ ناپسند اگر چنین‌ نکردی‌ (و ضررش‌ را دیدی‌) جز خودت‌ را سرزنش‌ نکن‌. (روضه الکافی‌، ص‌ ۷۹ و مجلسی‌، پیشین‌، ج‌۷۴، ص‌۶۸).

عرفان‌ نبوی‌، عرفانی‌ خدا محورانه‌، معاد باورانه‌، دین‌ ورزانه‌ و دین‌دارانه‌، خوف‌ و خشیت‌گرایانه‌، صدق‌ و صفاگرایانه‌، تقوی‌ و ورع‌گرایانه‌ و سنت‌ وسیرت‌ مدارانه‌ است‌

عرفان‌ نبوی‌، عرفانی‌ خدا محورانه‌، معاد باورانه‌، دین‌ ورزانه‌ و دین‌دارانه‌، خوف‌ و خشیت‌گرایانه‌، صدق‌ و صفاگرایانه‌، تقوی‌ و ورع‌گرایانه‌ و سنت‌ وسیرت‌ مدارانه‌ است‌ و بر فرایض‌ ونوافل‌ استوار گشته‌ است‌ و قرآن‌، نماز شب‌ و سحر خیزی‌، انفاق‌ و صدقه‌، اخلاق‌ حسنه‌، آراستگی‌ ظاهری‌ و باطنی‌، مراقبت‌ ومداومت‌ بر شریعت‌ سهله‌ اسلام‌، غم‌ محرومان‌ و فقرا داشتن‌، کرامت‌ و عزت‌ نفس‌ از جمله‌ مولفه‌های‌ آن‌ به‌ شمار می‌رود. پیامبر اسلام‌ صلی الله علیه و آله و سلم

سلوک

فرمود: «یا علی‌! اربع‌ من‌ یکن‌ فیه‌ کمل‌ اسلامه‌: الصدق‌ والشکر و الحیاء و حسن‌ الخلق‌» (معزی‌ ملایری‌، ۱۴۱۲، ج‌۱۴، ص‌۲۸۵). چنان‌که‌ ابوذر؛ می‌گوید به‌ پیغمبر عرض‌ کردم‌: «اوصنی‌؟ قال‌: اوصیک‌ بحسن‌ الخلق‌ والصمت‌، قال‌: هما اخف‌ الاعمال‌ علی‌ الابدان‌، و اثقلهما فی‌ المیزان‌؛ مرا سفارش‌ کنید، فرمود تو را سفارش‌ می‌کنم‌ به‌ خوش‌ اخلاقی‌ و سکوت‌ که‌ سبکترین‌ اعمال‌ بدنی‌ و سنگین‌ترین‌ آنها در میزان‌ عملند». (هندی‌، پیشین‌، ص‌ ۶۶۴).

نتیجه‌ آن‌که‌: عرفان‌ محمدی‌ صلی الله علیه و آله و سلم عرفانی‌ فراگیر و دارای‌ خصوصیت‌ سه‌ گانه‌: جامعیت‌، جهان‌ شمولی‌ و جاودانگی‌ است‌ و چنین‌ عرفانی‌، عرفان‌ فطرت‌ پذیر، عقل‌ پسند، عدالت‌ محور، مهر ورزانه‌، مردم‌ گرایانه‌، متعادل‌ و متعالی‌، شریعت‌ گرایانه‌، کمال‌ و کرامت‌ مدارانه‌، دارای‌ عزت‌ نفس‌، اجتهادی‌ و جهادی‌، روشن‌ بینانه‌، تاثیر گذار و دارای‌ کارکردی‌ معقول‌ و ممدوح‌ خواهد بود واگر درست‌ تعریف‌ و تبیین‌ گردد همه‌ عقل‌ها و دل‌ها پذیرای‌ آن‌ خواهند شد. و چنین‌ عرفانی‌ درمجموعه‌ زندگی‌ فردی‌، خانوادگی‌ و اجتماعی‌ پیامبر عظیم‌ الشان‌ اسلام‌ ظهور یافت‌ و آن‌ صاحب‌ «خلق‌ عظیم‌» اسوه‌ حسنه‌ سرور و سعادت‌ وفوز و فیض‌ رحمانی‌ بوده‌ است‌ تا حقیقت‌ تام‌ محمدیه‌ صلی الله علیه و آله و سلم در عرفان‌، حکمت‌، حکومت‌، سلوک‌ و سیاست‌ متبلور گردد. از این‌ رو هرگز پیامبر اکرم‌ صلی الله علیه و آله و سلم عرفان‌ علم‌ گریز، عرفان‌ عقل‌ ستیز، عرفان‌ حکومت‌ و ولایت‌ زدا و عرفان‌ عزلت‌ و انزوا گرا را تبلیغ‌ و ترویج‌ نکرد بلکه‌ با رهبانیت‌ افراطی‌ و درون‌گرایی‌ محض‌ مبارزه‌ کرد، چنان‌که‌ درون‌گرایی‌ صرف‌ و جامعه‌ گرایی‌ منهای‌ معنویت‌ و دیانت‌ را نیز نفی‌ نمود.

بنابراین‌ عرفان‌ ناب‌ محمدی‌ صلی الله علیه و آله و سلم عرفان‌ الگو و الگوی‌ عرفان‌ حقیقی‌ است‌. چنین‌ عرفانی‌ زندگی‌ ساز است‌ نه‌ زندگی‌ سوز و حیات‌ طیبه‌ای‌ می‌بخشد که‌ بر توحید، ولایت‌، شریعت‌ و شهود و فقه‌ و فنا استوار خواهد بود.

پیامبر اکرم‌۹ که‌ «عقل‌ ممثل‌»، صادر اول‌ وعقل‌ کل‌ است‌ در باب‌ منزلت‌ عقل‌ و ثمرات‌ علمی‌ و عملی‌ آن‌ مطالب‌ زیادی‌ بیان‌ فرموده‌اند که‌ جهت‌ تبیین‌ موقعیت‌ «عقل‌» در حوزه‌های‌ معرفتی‌ سلوکی‌ به‌ برخی‌ از آنها اشاره‌ خواهد شد: «لکل‌ شی‌ مطیه و مطیه المرء العقل‌» (مجلسی‌، پیشین‌، ج‌ ۱، ص‌۹۵)، «لکل‌ شی‌ غایه و غایه العباده العقل‌». «لکل‌ شی‌ سفر فسطاه یلجئون‌ الیه‌ و فسطاه المسلمین‌ العقل‌». (ری‌شهری‌، ۱۳۸۱، ص‌۳۸۷۴، ح‌ ۱۳۳۵۵) یعنی‌ مرکب‌ انسان‌ عقل‌ در پویندگی‌ و سفر به‌ سوی‌ ابدیت‌ است‌ تا انسان‌ در هیچ‌ مرحله‌ دچار ایستایی‌ و جمود نشده‌ بلکه‌ عاقل‌، پویا و بالنده‌ در راه‌ رسیدن‌ به‌ کمال‌ علمی‌ و عینی‌ باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.